Bạc hà vị thuốc phát hãn trừ phong nhiệt

Giới thiệu Bạc Hà

Bạc hà là vị thuốc thường được sử dụng trong Đông y có công dụng phát hãn, trừ phong nhiệt, mát đầu, mắt, sơ uất khí ở can.

Bạc Hà thân cây mềm hình vuông, mang mầm lá mọc bò lan và có chiều cao khoảng 40 – 50cm. Lá cây có răng cưa mọc đối, hoa có nhiều màu gồm màu hồng, trắng hoặc tím hồng. Quả cây thuộc loại quả bế có 4 hạt, các bộ phận của cây trên mặt đất đều có lông. Môi trường sống thích hợp của bạc hà ở độ cao từ 1300 – 1600m.
Bạc hà tươi được thu hái cất tinh dầu hoặc phơi khô sau khi thu hoạch, bảo quản ở môi trường khô ráo. Tất cả các bộ phận trên mặt đất của bạc hà băng đều chứa tinh dầu với hàm lượng khoảng từ 1 – 3%, trong đó chủ yếu là limonen, menthol, methyl acetat, cimen, myrcen…

Tên dùng trong đơn thuốc

Bạc hà, Bạc hà diệp, Nam bạc hà, Sao bạc hà, Bạc hà thán, Bạc hà ngạnh, Bạc hà não, Tô bạc hà.

Phần cho vào thuốc

Lá hoặc cả cây.

Bào chế

Dấp nước cho bạc hà hơi mềm để ở nơi râm mát, sau khi thấy cọng khô mềm, thái nhỏ ngay phơi khô trong râm.

Tính vị quy kinh

Vị cay, tính ôn, thân thể ôn mà dùng mát. Vào hai kinh phế, can.

Công dụng

Phát hãn, trừ phong nhiệt, mát đầu, mắt, sơ uất khí ở can.

Chủ trị

1 – Chữa ngoại cảm phong nhiệt, và bệnh thời tiết sốt nóng không ra mồ hôi, nhất là ngoại cảm nhức đầu chóng mặt, mắt đỏ cùng đau răng đau họng thuộc phong hóa và sởi ở đầu mặt có mọc nhưng không mọc bung ra được.

2 – Sức tân tán của Bạc hà rất mạnh, hay thư dãn can khí, giải uất khí ở can.[93]

Ứng dụng và phân biệt

Khi có mồ hôi, dùng Bạc hà nên sao, để bỏ vị cay, làm giảm bớt sức đi ra biếu, tránh mồ hôi ra quá nhiều, cho vào thuốc lấy Bạc hà sản xuất ở Tô châu là tốt. Bạc hà ngạnh (cành) thiên về lý khí và thông kinh lạc. Bạc hà sao thành than đi vào huyết phận, âm phận để thanh phong nhiệt và hư nhiệt ở huyết phận và âm phận. Bạc hà long não còn gọi là Kê – tô, sức tán nhiệt giải độc mạnh hơn Bạc hà. Miệng, lưỡi, họng hôi thối, lấy loại Bạc hà này ngâm nước súc miệng.

Kiêng kỵ

Không phải ngoại cảm phong nhiệt, và người bị chân khí hư âm hư phát nhiệt, không được uống.

Liều lượng

8 phân đến 1 đồng 5 phân.

Bài thuốc ví dụ

Bài Bạc hà thang (Bài thuốc trong Chứng trị chuẩn thằng) chữa mũi ngạt không thông, và thương hàn kiểm kinh sợ, sốt nóng cao.

Gồm: Bạc hà, Khương hoạt, Cam thảo, Ma hoàng, Cương tàm, Thiên trúc hoàng, Bạch phụ tử, các vị cùng tán nhỏ, mỗi 1 lần uống một ít.

Tham khảo

Theo tài liệu ghi chép tính vị Kinh giới và Bạc hà đều tần ôn. Nhưng áp dụng vào lâm sàng, thì Bạc hà thiên về trị các bệnh phong nhiệt, có hiệu quả đặc biệt về tán phong nhiệt.