Cát căn vị thuốc giải cơ thoái nhiệt, thăng đề vị khí

Cát căn là gì?

Cát căn là một vị thuốc dùng trong Đông y có công dụng vào kinh Dương minh, giải cơ thoái nhiệt, thăng đề vị khí.

Cát căn là một vị thuốc nam quý cây ở dạng dây leo. Rễ phát triển thành củ to, mập mạp, chắc, nạc và có nhiều bột. Thân và cành hơi có lông, lá dạng kép gồm 3 lá chét, phiến lá hình trứng, mép lá nguyên có chiều rộng 5 – 12cm và dài 7 – 15cm, mọc so le với nhau. Lá chét ở giữa và lớn hơn 2 lá còn lại, cuống dài 1,4 – 1,6cm, lá kèm hình mác nhọn.

Hoa của cây cát căn mọc thành chùm dài 14 – 30cm, có màu xanh tím hoặc xanh lơ, có mùi thơm. Quả dạng đậu dài khoảng 8cm, giữa các hạt vỏ thường thắt lại, vỏ quả được phủ lớp lông màu vàng nâu. Cây ra hoa vào tháng 9 – 10 hàng năm, sai quả vào tháng 11 – 12.

Cát căn là một vị thuốc nam quý

Tên dùng trong đơn thuốc

Phấn cát căn (bột sắn dây sống), Can cát căn (sắn dây khô), Ôi cát căn (sắn dây nướng), Sinh cát chấp (nước sắn dây sống).

Phần cho vào thuốc

Phần Củ.

Bào chế

Lấy nước lã rửa sạch củ, thái miếng mỏng, [91] dùng sống hoặc giã lấy nước cốt, hoặc nướng mà dùng.

Tính vị quy kinh

Vị cay, ngọt, tính bình. Vào hai kinh vị, bàng quang.

Công dụng

Thuốc dẫn vào kinh Dương minh, giải cơ thoái nhiệt, thăng đề vị khí.

Chủ trị

1 – Tà ở kinh Dương minh, chị nóng không lạnh, hoặc gáy, sau lưng cứng đờ, hoặc Thái dương và Dương minh cùng hợp bệnh làm cho gáy lưng cứng đờ đều có thể dùng được.

2 – Bệnh Thái dương do hạ nhầm mà gây nên những chứng đi ỉa chảy hiện nhiệt hoặc sởi muốn mọc không mọc được, phần cơ nóng mãi không lui.

3 – Người bị tỳ hư kiêm cơ nhiệt Ba chảy, có thể dùng Cát căn nướng.

Ứng dụng và phân biệt

1 – Cát căn dùng sống giải cơ nhiệt sinh tân dịch, dùng nướng kích thích vị khí mà đi lên. Thoái nhiệt nên dùng Sống, cầm đi ỉa chảy (chi tả) nên dùng nướng.

2 – Hoa cát căn giã được say rượu, nước cát căn sống giải được ôn độc.

Kiêng kỵ

Người âm hư hỏa vượng hoặc sốt nóng mà Sợ lạnh phải thận trọng khi sử dụng.

Liều lượng

1 đồng cần đến 3 đồng cân.

Bài thuốc ví dụ

Bài Cát căn Hoàng cầm hoàng liên [92] thang (Bài thuốc trong Thương hàn luận) chữa bệnh thuộc kinh Dương minh, nóng nhiều, đi kiết lỵ hoặc suyễn thở, ra mồ hôi, và người uống rượu bị nhiệt suyễn.

Gồm: Cát căn, Hoàng cầm, Hoàng liên, Chích cam thảo, đun Cát căn trước cho các vị thuốc sắc sau, bỏ bã, chia ra uống ấm.