Kim ngân hoa vị thuốc thanh nhiệt giải độc

Cây kim ngân hoa hay còn được gọi là nhẫn đông, họ kim ngân, là một loại cây leo bằng thân quấn, cành non có lớp lông bao phủ sau nhẵn và màu hơi đỏ có vân. Lá cây kim ngân hoa dược liệu mọc đối, hình mũi mác, cụm hoa mọc ở tận cùng kẽ các lá thành xim hai hoa.

Hoa cây kim ngân hoa mới ra có màu trắng sau đó chuyển thành màu vàng. Trên cùng một cành cây sẽ có lẫn cả hoa vàng và hoa trắng. Vì vậy nó có tên là kim (vàng), ngân (bạc). Quả hình cầu màu đen. Kim ngân hoa được phân bố chủ yếu ở các vùng núi phía Bắc như Lào Cai, Cao Bằng, Bắc Giang, Quảng Ninh,… Hiện nay, ngoài mọc hoang dại, cây kim ngân hoa đã được trồng ở nhiều nơi để lấy nguyên liệu làm thuốc, vị thuốc là hoa và dây kim ngân.

Tên dùng trong đơn thuốc

Kim ngân hoa, Song hoa, Nhị bảo hoa, Tĩnh ngân hoa, Mật ngân hoa, Tế ngân hoa, Kim ngân hoa lộ (nước cất từ hoa kim ngân), Ngân hoa thán, Nhẫn đông hoa, Thổ ngân hoa.

Phần cho vào thuốc

Phần hoa.

Bào chế

Hoa, phơi khô để dùng còn lộ, là nước cất từ hoa Kim ngân.

Tính vị quy kinh

Vị ngọt, tính hàn. Vào bốn kinh: phế, vị, tâm, tỳ.[296]

Công dụng

Thanh nhiệt giải độc

Chủ trị

Chữa ôn bệnh phát nhiệt, nhiệt ly, giải trừ các khí ôn dịch ô uế trọc tà không lành mạnh.

Chữa rôm sẩy mụn nhọt và lở ghẻ, hắc lào, độc giang mai (hoa liễu). Có thể tán nhiệt, tán độc, là thuốc chủ yếu chữa ngoại khoa.

Ứng dụng và phân biệt

1- Hiệu lực giải biểu của Kim ngân hoa kém hơn Cát căn, song lại thanh nhiệt hay hơn Cát căn.

2- Khi nở hoa, tuy lẫn cả hoa vàng hoa trắng, song sau khi hái phơi khô trong râm rồi thì chỉ thấy thuần một mầu vàng sẫm.

3- Hiệu lực giải độc của Thổ kim ngân tương đối mạnh, thường làm thuốc trừ độc sau khi lên nhọt đầu đinh và chứng sởi.

4- Ngân hoa sao cháy có thể dùng để chữa nhiệt độc huyết lỵ, vào phần huyết, thanh huyết nhiệt.

5- Nước cất từ Kim ngân hoa có thể trợ vị, tán thử (nắng nóng), thanh nhiệt giải độc.

Kiêng kỵ

Người tỳ vị hư hàn đi ỉa chảy không phải nhiệt và mồ hôi ra nhiều nên thận trọng khi sử dụng.

Liều lượng

Ba đồng cần đến năm đồng cân, thậm chí một lạng.

Bài thuốc ví dụ

Bài Ngân kiều tán (Ôn bệnh điều biện phương) chữa bệnh ôn mới phát, phát nhiệt không có mồ hôi, hoặc có ra mồ hôi không nhiều nhưng nhiệt, không sợ lạnh, nhức đầu, khát nước, ho, đau họng.

Gồm: Kim ngân hoa, Liên kiều, Cát cánh, Bạc hà, Ngưu bàng,Đạm trúc diệp, Kinh giới huệ, Hương vị, Cam thảo, giã thành bột cho vào sắc với rễ lau sậy làm thang, khi sắc thấy mùi thơm bốc mạnh lên, thì lấy ngay ra mà uống, không được đun quá.

Tham khảo

Kim ngân hoa là vị thuốc chủ yếu chữa chứng dương đỏ sưng thuộc ngoại khoa, không nên sử dụng với chứng âm. Dây Kim ngân hoa còn gọi là Nhẫn đông đằng, có thể thanh phong nhiệt trong kinh lạc và làm yên được đau nhức trong kinh.