Ma hoàng vị thuốc thường dùng trong phát tán phong hàn

Ma Hoàng là gì?

Ma Hoàng là một vị thuốc dùng trong Đông Y  có tác dụng chữa cảm mạo, ho, viêm phế quản, hen suyễn. Ma Hoàng là cây thảo, mọc thẳng đứng, cao 30 – 70 cm. Thân có nhiều đốt, mỗi đốt dài 3 – 6 cm. trên có rãnh dọc. Lá mọc đối hay mọc vòng từng 3 lá một, thoái hóa thành vẩy nhỏ, phía dưới lá màu hồng nâu, phía trên màu tro trắng, đầu lá nhọn và cứng. Hoa đực, hoa cái khác cành. Cành hoa đực nhiều hơn (4 – 5 đôi). Quả thịt màu đỏ.

Ma Hoàng là cây thảo, mọc thẳng đứng, cao 30 – 70 cm

Tên dùng trong đơn thuốc

  • Ma hoàng, Tinh ma hoàng, khử tiết ma hoàng, bất khử tiết ma hoàng, ma hoàng nhung, chích mật ma hoàng.
  • Tên Latin: Herba Ephedrae
  • Tên Pinyin: Mahuang
  • Tên tiếng Hoa: 麻黄

Phần cho vào thuốc

  • Toàn bộ thảo.

Bào chế

  • Chích mật tẩm mật sao. Trước hết cho một ít nước vào mật, quấy đều đun sôi, trộn đều ma hoàng sạch thái đoạn với nước mật, rồi sao nhỏ lửa đến khi không dính tay là được.

Tính vị quy kinh

  • Vị cay, hơi đắng, tính ôn. Vào hai kinh phế, bàng quang và kiêm vào cả hai kinh tâm, đại tràng.

Công dụng

  • Phát hãn (làm ra mồ hôi), bình suyễn thở, lợi tiểu tiện, tiêu tan kết tụ.

Chủ trị

Ma hoàng cùng dùng với Quế chi

  • Có tác dụng phát  hãn, là thuốc tân ôn giải biểu, thích hợp với người bị thương hàn chứng thực ở biểu không ra mồ hôi, bệnh thuộc kinh Thái dương.

Ma hoàng cùng dùng với Hạnh nhân

  • Có tác dụng. chi suyễn. Nếu kết hợp với Quế chi thì chữa suyễn thở thuộc phong hàn, kết hợp với Thạch cao thì chữa suyễn thở thuộc phế nhiệt.

Ma hoàng cùng dùng với Cam thảo

  • Uống nguội có thể chữa thủy thũng bế tắc ở phế.

Ma hoàng cùng giã với Thục địa

  • Để dùng, tan được hàn kết ở âm phận (thuộc âm), có thể chữa các chứng âm thư (nhọt bọc), trưng hà (giả)(báng hòn cuc)

Ứng dụng và phân biệt

  •  Ma hoàng phát hãn nhiều hay ít là bằng sự đổi thay liều lượng phối hợp với Quế chi. Lượng Ma hoàng dùng nhiều hơn Quế chi thì sức phát hãn mạnh hơn. Nếu khi cần Ma hoàng phát hãn song lại không phát hãn nhiều, có thể thay đổi thích hợp tỷ lệ giữa hai vị, dùng lượng Ma hoàng và Quế chi bằng nhau, hoặc Ma hoàng ít hơn Quế chi, cân nhắc mà quyết định.
  •  Phát hãn thì dùng cọng Ma hoàng, chỉ hãn (cầm mồ hôi) dùng Ma hoàng căn (rễ). Ma hoàng bỏ đốt đi, gọi là tịnh Ma hoàng, sức phát hãn tương đối mạnh. Ma hoàng không bỏ đốt thì sức phát hàn hơi yếu. Ma hoàng chích mật, dược tính tương đối hòa hoãn. Ma hoàng nhung là giã nhỏ Ma hoàng như dạng nhung, sức phát hãn càng hòa hoãn.

Kiêng kỵ

  • Người bị biểu hư mồ hôi ra nhiều và phế hư | ho suyễn, kiêng dùng.

Liều lượng

  • Từ 5 phân đến 3 đồng cân (từ 1,5 gam đến 9 gam).

Bài thuốc ví dụ

  • Ma hoàng thang (Bài thuốc trong Thương hàn luận). Chữa thương hàn sợ lạnh, sốt nóng, nhức đầu, đau mình, không ra mồ hôi song lại suyễn thở.
  • Gồm có: Ma hoàng, Quế chi, Hạnh nhân, chích Cam thảo. Sắc ma hoàng trước, gạt lớp bọt ở trên đi, cho những vị còn lại vào sắc, uống ấm, mồ hôi ra hơi dăm dắp là được.